Subtropİkal İklİmde Sarımsak Yetİştİrmek: 2. BÖLÜM

ABD’de aktif halde ticari dolaşımı olan ve çoğu küçük çiftçiler tarafından üretilen yüzlerce sarımsak çeşidi bulunuyor. Türkiye’de de, pazar yerlerindeki çeşit sayısı kısıtlı olsa da, kimi atalık sarımsak çeşitlerini temin etmek mümkün. Pek bilinmese de, Taşköprü sarımsağı gibi narin boyunlu olanların yanında, iklimi sert geçen bölgelerde sert boyunlu sarımsakların da üretildiğini tahmin etmek zor değil.

Aslında pırasa ailesine mensup olan fil sarımsağını (ing. elephant garlic) dışarda bırakıp lezzet ve su içeriği gibi faktörleri de hesaba katarak, bahçede/tarlada yetiştirilecek çeşidi seçerken kendime sorduğum birkaç sorudan birisi, çeşidin narin boyunlu (ing. softneck) mu yoksa sert boyunlu (ing. hardneck) mu olduğu.

Narin boyunlu sarımsaklar (ör. Taşköprü, İnchelium Red ), birbirinden farklı iklimlere ve toprak yapılarına kolayca adapte olma özellikleriyle, gerek bitki başına düşen diş sayıları bakımından gerekse baş büyüklüğüyle öne çıksa da, istisnalar bulunmakla birlikte, sert boyunlu sarımsaklar (ör. Turkish Red Giant, Music) daha yoğun ve karmaşık lezzetleriyle ve görece daha kolay soyulan kabuklarıyla biliniyor. Bunun yanında, narin boyunlu sarımsaklar, sert boyunlu olanlara göre çimlenmeden ve çürümeden daha uzun süre depolanabildikleri için, çiftçilere hasattan sonra zamana yayabilecekleri istikrarlı bir gelir kalemi sunuyorlar.

ABD’nin kışı sert geçiren kuzey iklimlerinde sarımsak yetiştirmek, sonbaharda dişleri gövdelerinden ayırıp toprağa gömerek, takip eden senenin bahar sonu/yaz başına kadar beklemekten ibaret, görece zahmetsiz bir iş. Üstelik sarımsak, verimsiz toprakta bile yetişebiliyor.

Sarımsakta verim, kış soğukları, günlerin uzunluğu ve bahar aylarından itibaren tecrübe edilen sıcaklıklara bağlı olarak değişkenlik gösteriyor. Sert boyunlu sarımsaklar, dolgun dişlere sahip iri baş yapabilmek için, soğuk kış koşullarına ihtiyaç duyuyor ve ilkbahar gelip günlerin uzayarak 13 saatin üstüne çıkmasıyla, hava sıcaklığının 20°C’yi ve toprak sıcaklığının 15°C’yi geçmesiyle birlikte baş yapmaya başlıyorlar. Narin boyunlu sarımsaklar ise, kışı ılıman geçen iklim bölgelerinde de baş yapma konusunda kararlı olmalarıyla biliniyor.

Baharda aniden yükselen sıcaklıkların, özellikle sert boyunlu sarımsakların verimini olumsuz etkilediği biliniyor. Sarımsak veriminin, diğer bir ifadeyle diş ve baş büyüklüğünün artması isteniyorsa, bitkinin yapraklarının iri ve yaprak sayısının mümkün olduğu kadar fazla olmasını sağlamak ve tohumluk dişlerin ekiminden hasada kadar, bitki diplerini mutlaka bol bol malçla kaplayarak toprak sıcaklığını olabildiğince muhafaza etmek gerekiyor.

Soğuklama yöntemi

Bu serinin ilk yazısında belirttiğim gibi, önceki üretim sahamızın yer aldığı Tampa’nın (Florida) iklim şartlarında da Türkiye’nin Tampa iklimiyle benzerlikler gösteren ve kışın ılıman geçtiği kimi kıyı kesimlerinde de,  özellikle sert boyunlu sarımsakların toprağa doğrudan ekilmesiyle sonraki sene baş verecek sarımsaklar elde edilmesi mümkün olmuyor. Neyse ki bu sorunun üstesinden, soğuk depolama yöntemiyle gelmek mümkün.

Soğuklama, aslında uygulanması çok basit ve tohumluk sarımsakların iklimi uygun bölgelerde bu yönteme gerek kalmadan mağruz kaldığı soğuk kış dönemini taklit eden bir yöntem. Restoran ve pazar üretimi için ilk kez 2015 sonbaharında denemesini yaptığım yöntemin uygulanış biçimini, önemli olduğunu düşündüğüm bazı ipuçlarıyla birlikte aşağıda özetlemeye çalışacağım:

  1. Sarımsak yetiştiriciliği yapmak isteyenlerin, sarımsak satın alırken de kendi tohumluk sarımsaklarını ayırırken de bir baştaki dişlerin dolgun ve iri olmasına, kök bölgesinden yukarıya doğru hastalık bağlantılı çürümelerin bulunmamasına ve tohumluk sarımsakların dişlerinin baştan ayrılmamış olmasına dikkat etmesi gerekiyor.

Garlic1

Tohumluk, sert boyunlu Turkish Red Giant sarımsağı

Dişler baştan ayrıldığı takdirde, sarımsağın kabukları boyunca gaz emilimlerinin arttığı, bunun da dişlere artık baştan ayrıldıklarını haber vererek çimlenmeyi teşvik ettiğini biliyoruz.

2. Soğuklama (ing. vernalization) evresi için, delikli zımba, makas ya da başka bir delici aletle açılmış çok sayıda hava deliğine sahip kese kağıtları kullanabilirsiniz.

Garlic2

Soğuklama döneminde sarımsakların muhafaza edileceği kese

Soğuklama aşaması için 8 hafta yeterli olsa da, benim tecrübeme göre, 10-12 hafta aralığı zorlanırsa, başarı oranı ve hasat edilecek başların verimi artıyor. Bu zamanlamayı aklınızda tutarak ve işlemin başlama tarihini not alarak, yekpare haldeki sarımsakları kağıdın içine yerleştirip kesenin ağzını lastik bantla kapatın ve buzdolabının müsait bir rafına ya da örneğin sebzelik çekmecesine yerleştirin. Kese kağıdını soğuklama işlemi boyunca dolaptan çıkarmayın ve işlem için kesinlikle buzluğu kullanmayın.

3. Soğuklama yöntemini uygulayın ya da uygulamayın; sarımsakları baş halinde tutarak ve dişleri ekimden en fazla birkaç gün öncesine kadar baştan ayırmadan muhafaza etmelisiniz. Dikim zamanı geldiğinde ayırdığınız dişleri, besin değeri yüksek, yanmış kompostla harmanlanarak alt üst edilmiş ve iyi drene olan toprağa, işaret parmağınızın ilk boğumuna kadar gömdükten sonra toprağı sulayın ve hemen arkasından malçlayarak üstünü örtün.

Kompost

Dikim sonrası sarımsak sırası

Malc

Gevşek malç uygulaması

Yukardaki gibi gevşek malç uygulaması, hem toprağı serin tutacaktır hem de açık renkli olmasından dolayı ısıyı daha iyi yansıtacaktır. Bu tip bir uygulamada, malç kalınlığı ne kadar çok olursa ve kalınlık, malçın bozunmasına bağlı olarak, azaldıkça ne kadar malç eklemesi yapılırsa o kadar iyi olur. Gevşek ve hafif malç tipi yerine, gözenekliliği daha az olan talaş da sarımsak köklerinin havaların baharda ısınmasıyla birlikte ihtiyaç duyacağı ısı izolasyonu için iş görecektir.

4. Sarımsakların irileşmesini teşvik edecek sağlıklı ve derinlere salınmış kök yapısını elde edebilmek için, sarımsak yatağını/sırasını derinlemesine ama seyrek şekilde ve ihtiyaca bağlı olarak sulamalısınız. Yağışlı geçen ve toprak neminin yeterli olduğu dönemlerde, sarımsakların çürümesine neden olmamak için, sulamaya ara vermenizi tavsiye ederim.

5. Sarımsak, yaşam döngüsünü, ilkbaharın son ve yazın ilk aylarıyla birlikte bitki döngüsünü tamamlar. Bunun yanında, yeraltında yetişen bir bitki olduğu için, hasat zamanının gelip gelmediğini anlamak her zaman kolay olmuyor. Narin ya da sert boyunlu sarımsaklarda hasat zamanının yaklaştığını haber veren önemli bir belirti, toprak seviyesinden yukarı doğru 3-4 yaprağın sararmaya başlaması. Buna ek olarak, narin boyunlu sarımsaklarda, hasat zamanının geldiğini sapların zayıflayıp yan yatmasından da anlayabilirsiniz.

Sert boyunlu sarımsaklarda ve nadiren de olsa narin boyunlu sarımsaklarda görülen bir diğer hasat belirtisi ise kök seviyesinden biterek bitkinin yaprakları arasından uzayıp gelişen çiçek sapları. Bu saplar boy atıp kendi etrafında kıvrılmaya başladıklarında kesilip taze olarak salatalarda veya yemeklerde tüketilebilirler. Sarımsağın kendisi kadar acı olmayan ve ağza dağılan yoğun sarımsak tadıyla ABD’de restoran çiftçiliğinin önemli ve çok lezzetli bir ürünü olan bu saplar, oluşumlarını tamamladıktan birkaç hafta kadar sonra sarımsak hasadının yapılabileceğinin de habercisi oluyor.

Scapes

Sert boyunlu sarımsağın çok lezzetli çiçek sapları

Kürleme

Sarımsaklar, kök sistemleri zedelenmeden ve sap bütünlüğü korunarak hasat edildikten sonra, hava sirkülasyonunun kesintiye uğramadığı, üstü tercihen kümes teli benzeri bir malzemeyle kaplanmış ve doğrudan güneş almayan bir düzleme yatırılarak, kök bölgelerindeki toprağın kuruması sağlanmalıdır.

GarlicHarvest1

Hasat edilen taze sarımsaklar havalandırılıyor

1-2 günlük havalandırma işleminden sonra, sarımsaklar iç ortamda baş aşağı sarkıtılarak, sarımsakların en dışındaki birkaç kabuk tabakası iyice kuruyuncaya ve sertleşinceye kadar kurutma işlemi gerçekleştirilir.

GarlicHarvest2

Depolanmaya hazır sert boyunlu sarımsaklar

İki hafta kadar sürecek olan kurutma işlemin ardından, sarımsaklar sapları ve kökleri kesilerek hava sirkülasyonunun iyi olduğu, serin bir ortamda ve file kese içinde depolanabilirler. Narin boyunlu sarımsaklar, sapları kesilmeden ve saplar birbirine örülerek de kürlenebilirler.

-BİTTİ-

facebooktwitter


Bu yazi hakkinda söyleyeceklerİm var

Your email address will not be published. Required fields are marked *